مزبور متوسل به اعزام سوارانى ملبس به لباس مبدل مىگشتند « 1 » . كلمهء « اشراف » به معنى تحت اللفظى « مراقبت از نقطه‌اى بلند » است و « مشرف » ( مراقب ) به گفتهء نظام الملك « 2 » مشرف بايد « آنچ بدرگاه رود او مىداند و بوقتى كه خواهد و حاجت افتد مىنمايد » . « و اين كس بايد كه از دست خويش بهر شهرى و ناحيتى نايبى فرستد » . در تأليف بيهقى « 3 » مشرفان را در رديف مستوفيان ( خزينه‌داران ) نام برده كه از اموال دربار صورت برمىداشته‌اند و از اينجا چنين استنتاج توان كرد كه نظارت و مراقبت مشرفان بيشتر در مورد وجوهى كه مختص نگهدارى دربار بوده اعمال مىگشته . ديوان املاك خاصه « 4 » سلطان در زمان عباسيان به نام « ديوان الضياع » خوانده مىشده . و به احتمال قوى در زمان سامانيان « وكيل » در رأس اين ديوان قرار داشته . وظيفهء محتسب مراقبت از حفظ نظم در كويها و بازارها بوده و مىبايست كسانى را كه آشكارا قواعد دينى را نقض مىكردند « 5 » و يا درصدد فريب خريداران برمىآمدند و يا از نرخ مقرر اجناس گرانتر مىفروختند جلب و مجازات كند « 6 » .

--> ( 1 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 395 ؛ 398 ، ( چاپ غنى - فياض ، 322 - 320 ) . ( 2 ) - چاپ شفر ، متن 56 ؛ ترجمه ، 87 - 86 . ( 3 ) - چاپ مورلى ، 181 ؛ ( چاپ غنى فياض ، 158 ) . ( 4 ) - 199 . BDI . S ، « Cnlturgeschichte » ، Kremer . ( 5 ) - محتسب به آن‌چه درون خانه مىگذشت كارى نداشت . رجوع شود به گلستان [ محتسب را درون خانه چه كار ] ( چاپ قسطنطنيه ، 1904 ، ص 75 ، ترجمهء خولموگوروف ، 88 . ( 6 ) - . Sp 423 . Bd I , S ، « Cnlturgeschichte » ، Kremer . ( 7 ) - چاپ شفر ، متن ، 41 ترجمه ، 62 .